CTET notification 2025:केंद्रीय शिक्षक पात्रता परीक्षेची तारीख जाहीर; परीक्षा ८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी होणार

CTET notification 2025:केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण बोर्ड (CBSE) ने शिक्षक बनण्याचे स्वप्न पाहणाऱ्या लाखो उमेदवारांसाठी सर्वात मोठी बातमी जाहीर केली आहे. बोर्डाने केंद्रीय शिक्षक पात्रता परीक्षेच्या (CTET) डिसेंबर 2025 सत्राची तारीख अधिकृतरीत्या घोषित केली आहे. ही परीक्षा ८ फेब्रुवारी २०२६ (रविवार) रोजी देशभरात एकाच दिवशी आयोजित केली जाईल.

शिक्षण क्षेत्रातील करिअरसाठी ही परीक्षा अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. सीबीएसईने स्पष्ट केले आहे की, ही परीक्षा देशभरातील १३२ प्रमुख शहरांमध्ये आणि २० विविध भाषांमध्ये घेतली जाईल. विशेष म्हणजे, मागील काही सत्रांप्रमाणेच ही परीक्षा ऑफलाइन (पेन–पेपर OMR आधारित) पद्धतीनेच होणार आहे, ज्यामुळे संगणक-आधारित परीक्षेचा (CBT) सराव नसलेल्या ग्रामीण भागातील उमेदवारांना मोठा दिलासा मिळाला आहे.

या परीक्षेची सविस्तर माहिती, अभ्यासक्रम आणि पात्रता निकष असलेले ‘माहिती बुलेटिन’ (Information Bulletin) लवकरच अधिकृत वेबसाइट ctet.nic.in वर प्रसिद्ध केले जाईल.

CTET notification 2025: परीक्षेची रूपरेषा

CTET परीक्षेचे महत्त्व काय?

राष्ट्रीय शिक्षण धोरण (NEP) 2020 नुसार, शिक्षकांची गुणवत्ता सुधारण्यावर भर दिला जात आहे. CTET ही त्याचीच एक महत्त्वाची पायरी आहे.

• केंद्रीकृत पात्रता: CTET ही राष्ट्रीय स्तरावरील पात्रता परीक्षा आहे. शिक्षण हक्क कायदा (RTE) अंतर्गत, शाळांमध्ये शिक्षक म्हणून नियुक्तीसाठी ही किमान पात्रता मानली जाते.
• नोकरीच्या संधी: केंद्रीय विद्यालये (KVS), नवोदय विद्यालये (NVS), दिल्ली अधीनस्थ सेवा निवड मंडळ (DSSSB) आणि चंदीगड, लडाख, अंदमान-निकोबार यांसारख्या केंद्रशासित प्रदेशांमधील शाळांमध्ये शिक्षक (इयत्ता 1ली ते 8वी) पदासाठी अर्ज करण्यासाठी CTET उत्तीर्ण असणे अनिवार्य आहे.
• राज्यस्तरीय आणि खाजगी शाळा: अनेक राज्य सरकारे त्यांच्या शिक्षक भरतीमध्ये (उदा. महाराष्ट्रातील ‘TAIT’ परीक्षेसाठी) CTET ला मान्यता देतात. तसेच, अनेक नामांकित खाजगी (CBSE/ICSE) शाळा देखील CTET उत्तीर्ण उमेदवारांना प्राधान्य देतात.
• आयुष्यभराची वैधता: एकदा CTET परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यावर, हे प्रमाणपत्र आयुष्यभरासाठी वैध (Lifetime Validity) राहते. त्यामुळे उमेदवारांना वारंवार परीक्षा देण्याची गरज भासत नाही.

परीक्षेची रचना: पेपर १ आणि पेपर २

CTET परीक्षा दोन स्तरांसाठी घेतली जाते:

1. पेपर १ (Paper I): जे उमेदवार इयत्ता 1ली ते 5वी साठी शिक्षक बनू इच्छितात, त्यांच्यासाठी हा पेपर असतो.
2. पेपर २ (Paper II): जे उमेदवार इयत्ता 6वी ते 8वी साठी शिक्षक बनू इच्छितात, त्यांच्यासाठी हा पेपर असतो.

जे उमेदवार दोन्ही स्तरांसाठी (1ली ते 8वी) पात्र आहेत, ते दोन्ही पेपरसाठी अर्ज करू शकतात. दोन्ही पेपर एकाच दिवशी, दोन वेगवेगळ्या सत्रांमध्ये (सकाळ आणि दुपार) घेतले जातील.

परीक्षेचा सविस्तर नमुना (Exam Pattern)

CBSE ने स्पष्ट केले आहे की परीक्षेच्या नमुन्यात कोणताही मोठा बदल झालेला नाही. दोन्ही पेपर प्रत्येकी 150 गुणांचे असतील आणि परीक्षेचा कालावधी 2.5 तास (150 मिनिटे) असेल.

सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, CTET मध्ये ‘निगेटिव्ह मार्किंग‘ (Negative Marking) नसते.

पेपर १ (इयत्ता १ली ते ५वी) – एकूण गुण: १५०

टीप: भाषा I आणि II मध्ये, 15 प्रश्न भाषिक आकलनावर आणि 15 प्रश्न त्या भाषेच्या शिक्षणशास्त्रावर (Pedagogy) आधारित असतात.

पेपर २ (इयत्ता ६वी ते ८वी) – एकूण गुण: १५०

टीप: गणित/विज्ञान विभागात ३० प्रश्न गणिताचे आणि ३० विज्ञानाचे असतात. सामाजिक शास्त्र विभागात इतिहास, भूगोल, नागरिकशास्त्र आणि संबंधित शिक्षणशास्त्रावर ६० प्रश्न असतात.

CTET notification 2025: संभाव्य पात्रता निकष (Eligibility Criteria)

(टीप: उमेदवारांनी अंतिम ‘माहिती बुलेटिन’मधील NCTE च्या नियमांचे पालन करावे.)

• पेपर १ साठी:
  • किमान ५०% गुणांसह १२वी (वरिष्ठ माध्यमिक) उत्तीर्ण आणि प्राथमिक शिक्षणामध्ये २ वर्षांचा डिप्लोमा (D.El.Ed / D.Ed. / JBT) उत्तीर्ण किंवा अंतिम वर्षात शिकत असलेले उमेदवार.
  • किंवा ४ वर्षांची बॅचलर ऑफ एलिमेंटरी एज्युकेशन (B.El.Ed) पदवी.
• पेपर २ साठी:
  • पदवी (Graduation) आणि २ वर्षांचा प्राथमिक शिक्षण डिप्लोमा (D.El.Ed) उत्तीर्ण किंवा अंतिम वर्षात.
  • किंवा किमान ५०% गुणांसह पदवी आणि १ वर्षाचा शिक्षणशास्त्र पदवी (B.Ed) उत्तीर्ण किंवा अंतिम वर्षात.
  • किंवा NCTE च्या नियमांनुसार समकक्ष पात्रता.

BEL recruitment 2025: भारत इलेक्ट्रॉनिक्स लिमिटेडमध्ये 340 अभियंता पदांसाठी भरती सुरू; अर्ज करण्याची अंतिम तारीख 14 नोव्हेंबर

अर्ज प्रक्रिया (अपेक्षित)

CBSE ने परीक्षेची तारीख जाहीर केली असली तरी, अर्ज प्रक्रियेची (Application Process) तारीख अद्याप जाहीर केलेली नाही. सूत्रांच्या माहितीनुसार, नोव्हेंबर २०२५ च्या पहिल्या किंवा दुसऱ्या आठवड्यात ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया ctet.nic.in या वेबसाइटवर सुरू होण्याची दाट शक्यता आहे.

उमेदवारांना अर्ज करण्यासाठी साधारणतः २५ ते ३० दिवसांचा कालावधी दिला जाईल.

अपेक्षित अर्ज शुल्क (मागील परीक्षेनुसार):

• फक्त पेपर १ किंवा २:
  • सामान्य/OBC (NCL): ₹1000/-
  • SC/ST/PwBD: ₹500/-
• दोन्ही पेपर (१ आणि २):
  • सामान्य/OBC (NCL): ₹1200/-
  • SC/ST/PwBD: ₹600/-

तयारी कशी करावी?

फेब्रुवारी २०२६ मध्ये होणाऱ्या परीक्षेसाठी उमेदवारांकडे आतापासून पुरेसा वेळ आहे.

1. NCERT वर भर: परीक्षेचा अभ्यासक्रम पूर्णपणे NCERT च्या इयत्ता १ली ते ८वी च्या पाठ्यपुस्तकांवर आधारित असतो. विशेषतः पर्यावरण अभ्यास (EVS), गणित, विज्ञान आणि सामाजिक शास्त्रे यासाठी NCERT पुस्तकांचा सखोल अभ्यास करणे अनिवार्य आहे.
2. शिक्षणशास्त्राची (Pedagogy) समज: CTET ही केवळ ज्ञानाची नसून, तुम्ही मुलांना कसे शिकवता याची परीक्षा आहे. ‘बालविकास आणि शिक्षणशास्त्र’ (CDP) हा विषय अत्यंत महत्त्वाचा आहे. तसेच, प्रत्येक विषयात शिक्षणशास्त्रावर आधारित प्रश्न असतात.
3. मागील प्रश्नपत्रिका (PYQs): परीक्षा ऑफलाइन OMR पद्धतीने होत असल्याने, मागील वर्षांच्या (विशेषतः २०१८ पूर्वीच्या ऑफलाइन आणि मागील २ वर्षांच्या ऑफलाइन) प्रश्नपत्रिका सोडवणे अत्यंत फायदेशीर ठरेल. यामुळे वेळेचे नियोजन आणि प्रश्नांचा कल समजण्यास मदत होते.
4. भाषांवर प्रभुत्व: दोन्ही भाषांमध्ये प्रत्येकी एक उतारा (गद्य) आणि एक कविता (पद्य) विचारली जाते. याचा सराव करणे गुण मिळवण्यासाठी महत्त्वाचे आहे.

CBSE ने ८ फेब्रुवारी २०२६ ही तारीख निश्चित केल्यामुळे, देशभरातील डी.एड. आणि बी.एड. पात्रताधारकांनी तयारीला लागण्याचे आवाहन शिक्षण तज्ज्ञांकडून केले जात आहे.