FDI नियमांचे उल्लंघन कसे झाले? ईडीचा आरोप काय?
ईडीने फॉरेन एक्सचेंज मॅनेजमेंट ॲक्ट (FEMA), 1999 च्या तरतुदींनुसार Myntra विरोधात कारवाई केली आहे. ईडीच्या तपासानुसार, Myntra Designs Private Limited आणि तिच्या संलग्न कंपन्यांनी ‘ठोक (wholesale) कॅश अँड कॅरी’ व्यवसायाच्या नावाखाली मल्टी-ब्रँड रिटेल ट्रेडिंग (Multi-Brand Retail Trading – MBRT) केली, असा गंभीर आरोप आहे. भारताच्या FDI धोरणानुसार, मल्टी-ब्रँड रिटेल ट्रेडिंगला परदेशी गुंतवणुकीची परवानगी विशिष्ट अटींशिवाय नाही, ज्यात सरकारी परवानगी आणि इतर निर्बंध समाविष्ट आहेत.
ईडीच्या तपासात समोर आलेले मुख्य मुद्दे -₹1654.35 कोटींची FDI: Myntra ने परदेशी गुंतवणूकदारांकडून ₹1654.35 कोटींची मोठी परकीय थेट गुंतवणूक प्राप्त केली. ही गुंतवणूक त्यांनी ‘होलसेल व्यवसाय करत आहोत’ असे भासवून मिळवली.
– नियमबाह्य विक्री:कंपनीने त्यांच्या एकूण विक्रीपैकी जवळपास 100% माल Vector E-Commerce Pvt Ltd या त्यांच्याच संबंधित कंपनीला विकला. ही कंपनी थेट ग्राहकांना (Business-to-Consumer – B2C) विक्री करत होती.
ग्रुप कंपन्यांना’ विक्रीची मर्यादा: FDI धोरण स्पष्टपणे सांगते की, होलसेल व्यवसायात असलेल्या कंपन्यांना त्यांच्या एकूण विक्रीपैकी केवळ 25% पर्यंतच माल ‘ग्रुप कंपन्यांना’ विकण्याची परवानगी आहे. Myntra ने या महत्त्वाच्या नियमाचे सरळ उल्लंघन केल्याचा आरोप आहे.
जाणूनबुजून रचलेली योजना: ईडीच्या मते, Myntra ने जाणूनबुजून अशी व्यावसायिक रचना (structure) तयार केली, जिथे B2C (ग्राहक) व्यवहार B2B (व्यवसाय-ते-व्यवसाय) व्यवहारात बदलले गेले. हे FDI नियमांपासून वाचण्यासाठी आणि अप्रत्यक्षपणे मल्टी-ब्रँड रिटेलमध्ये परदेशी गुंतवणूक आणण्यासाठी केले गेले.या कृतींमुळे Myntra आणि इतर संबंधित संस्थांनी FEMA, 1999 च्या कलम 6(3)(b) चे आणि 1 एप्रिल 2010 आणि 1 ऑक्टोबर 2010 च्या एकत्रित FDI धोरणांचे स्पष्टपणे उल्लंघन केले आहे, असे ईडीने आपल्या निवेदनात म्हटले आहे.
ई-कॉमर्स कंपन्या पुन्हा एकदा ‘रडार’वर
Myntra वरील ही कारवाई अशा वेळी झाली आहे, जेव्हा भारतातील ई-कॉमर्स कंपन्या, विशेषतः ज्यांना परदेशी गुंतवणूक आहे, त्या FDI नियमांचे उल्लंघन करत असल्याच्या आरोपांमुळे नियामक संस्थांच्या (regulatory bodies) आणि सरकारच्या ‘रडार’वर आहेत. याआधीही ईडीने Amazon आणि Flipkart च्या काही विक्रेत्यांवर परकीय चलन आणि FDI नियमांच्या उल्लंघनासंदर्भात शोधमोहीम आणि कारवाई केली होती.
Myntra ही ई-कॉमर्स क्षेत्रातील दिग्गज कंपनी Flipkart च्या मालकीची आहे. 2014 मध्ये Flipkart ने Myntra ला सुमारे 2,000 कोटी रुपयांना विकत घेतले होते. Myntra ने या प्रकरणावर अद्याप कोणतीही अधिकृत प्रतिक्रिया दिलेली नाही.या प्रकरणामुळे भारतीय ई-कॉमर्स क्षेत्रातील परदेशी गुंतवणुकीच्या नियमांचे पालन किती कठोरपणे केले जाते यावर पुन्हा एकदा प्रकाशझोत टाकला गेला आहे. भविष्यात अशाच प्रकारच्या अधिक कठोर नियामक तपासण्या ई-कॉमर्स कंपन्यांना सामोरे जाव्या लागतील अशी शक्यता निर्माण झाली आहे.
