Google AI Agri Project: गुगल सध्या आपल्या AI तंत्रज्ञानाचे देशातील सर्व घटकांत विस्तार करण्यासाठी प्रयत्नशिल आहे. नुकतच विद्यार्थ्यांना आकर्षित करण्यासाठी १ वर्षा करिता मोफत प्लान (Google AI Pro ) सादर केला आहे.तसेच गुगलने भारतीय शेतीत क्रांती घडवून आणण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (ए.आय.) वापर करण्याचे जोरदार प्रयत्न सुरू केले आहेत. विशेषतः भारतातील शेतकऱ्यांना मदत करण्याच्या उद्देशाने गुगलने अनेक महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प हाती घेतले आहेत.भारतातील विशेषत: महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांनी ऊस,द्राक्ष तसेच इतर निर्यातक्षम उत्पादनात AI तंत्रज्ञानाचा वापर करुन आपले उत्पादन वाढवेल असल्याचे खुप प्रयोग समोर आल्यानंतर भारतातील विस्तारांचा प्रयत्न सुरु केले आहेत.
नवीन ‘एमेड’ ए.पी.आय. (AMED API) चे अनावरण:
गुगलने त्यांचा नवीन आणि खुला ‘ॲग्रिकल्चरल मॉनिटरिंग अँड इव्हेंट डिटेक्शन ए.पी.आय.’ (Agricultural Monitoring & Event Detection API – AMED API) सादर केला आहे. हा ए.पी.आय. त्यांच्या आधीच्या ‘ॲग्रिकल्चरल लँडस्केप अंडरस्टँडिंग (ए.एल.यू.) रिसर्च ए.पी.आय.’ (Agricultural Landscape Understanding – ALU Research API) वर आधारित आहे.
- कार्यप्रणाली: ‘एमेड ए.पी.आय.’ शेतीच्या प्रत्येक लहानशा तुकड्याची सविस्तर माहिती पुरवतो. यात पिकांचे निरीक्षण, शेतीत घडणाऱ्या घटनांची नोंद, पिकांचे प्रकार, पीक हंगाम, शेतीचे आकारमान आणि मागील तीन वर्षांतील शेतीविषयक घडामोडींची ऐतिहासिक माहिती मिळते. ही माहिती दर दोन आठवड्यांनी अद्ययावत केली जाते.
- उद्देश: शेतकऱ्यांना आणि कृषी व्यवसायांना प्रत्यक्ष उपयुक्त माहिती देण्यासाठी हा ए.पी.आय. विकसित करण्यात आला आहे. यामुळे शेतकऱ्यांना शेतीचे उत्तम व्यवस्थापन करण्यास, पिकांच्या विशिष्ट गरजा (माती, पाणी, वाढ, हवामान) पूर्ण करण्यास आणि काढणीच्या अंदाजित प्रमाणाची माहिती मिळवण्यास मदत होईल. यामुळे शेती अधिक कार्यक्षम, उत्पादक आणि हवामान बदलांना तोंड देणारी बनेल.
- भागीदारी: गुगल ‘एमेड ए.पी.आय.’ कृषी-स्टार्टअप्ससोबत सामायिक करत आहे, जेणेकरून नवनवीन उपाययोजनांना प्रोत्साहन मिळेल. टेरास्टॅक (TerraStack) सारख्या स्टार्टअप्सनी ग्रामीण जमिनींच्या गुप्त माहितीसाठी, हवामान धोक्यांचे मूल्यांकन करण्यासाठी आणि ग्रामीण कर्जासाठी याचा वापर करण्यास सुरुवात केली आहे.
गुगलच्या इतर महत्त्वाच्या कृषी प्रकल्पांची माहिती:
- ‘प्रोजेक्ट मिनरल’: अल्फाबेट (गुगलची मूळ कंपनी) अंतर्गत असलेला हा प्रकल्प आता एक स्वतंत्र कंपनी म्हणून काम करत आहे. या प्रकल्पाचा उद्देश मशीन लर्निंग आणि इतर ए.आय. तंत्रज्ञानाचा वापर करून अधिक टिकाऊ, हवामान बदलांना तोंड देणारी आणि उत्पादक अन्नप्रणाली विकसित करणे हा आहे.
- गुगल.ऑर्गचे अनुदान आणि सहकार्य: गुगल.ऑर्ग अनेक संस्थांना आर्थिक मदत पुरवत आहे आणि त्यांच्यासोबत काम करत आहे:
- वाधवानी ए.आय. (Wadhwani AI): गुगल.ऑर्गच्या मदतीने वाधवानी ए.आय.ने एक ॲप विकसित केले आहे, जे ए.आय. वापरून पिकांवरील किडी ओळखते आणि त्यांच्या नियंत्रणाचे उपाय सुचवते, ज्यामुळे उत्पादन वाढते आणि कीटकनाशकांचा वापर कमी होतो.
- प्लँटव्हिलेज (PlantVillage): या संस्थेलाही गुगल.ऑर्गने अनुदान दिले आहे. प्लँटव्हिलेज ए.आय.-आधारित स्मार्टफोन आणि सॅटेलाइट डेटाचा वापर करून उप-सहारा आफ्रिकेतील शेतकऱ्यांना कोरडवाहू जमिनीचे अचूक नकाशे तयार करण्यास मदत करते.
- आंतरराष्ट्रीय तांदूळ संशोधन संस्था (IRRI): गुगल.ऑर्गच्या सहकार्याने आय.आर.आर.आय. त्यांच्या तांदळाच्या बियाण्यांच्या मोठ्या संग्रहाचा उत्तम वापर करण्यासाठी आणि हवामान बदलांना तोंड देणाऱ्या तांदळाच्या जाती विकसित करण्यासाठी ए.आय.चा वापर करत आहे.
भारतासाठी व्यापक ए.आय. आणि कृषी-आधारित उपक्रम:
- अँपलिफाय इनिशिएटिव्ह (Amplify Initiative): गुगल, आय.आय.टी.-खरगपूरच्या सहकार्याने भारताच्या भाषिक आणि सांस्कृतिक विविधतेचे प्रतिबिंब असलेल्या उच्च-गुणवत्तेच्या स्थानिक डेटासेट विकसित करत आहे. हा उपक्रम थेट कृषी संबंधित नसला तरी, यामुळे ए.आय. मॉडेल्स स्थानिक भाषेत अधिक प्रभावीपणे काम करू शकतील, ज्यामुळे शेतकऱ्यांना स्थानिक भाषेत माहिती आणि सेवा मिळण्यास मदत होईल.
- जेमिनी ए.पी.आय. (Gemini API) चा वापर: गुगलच्या जेमिनी ए.आय.चा वापर कृषी उपाययोजनांमध्येही केला जात आहे. उदाहरणार्थ, ‘फार्म प्रसाईज’ (Farm Precise) हे कृषी तंत्रज्ञान जेमिनी ए.पी.आय.चा वापर ए.आय.-आधारित डेटा प्रोसेसिंगसाठी करते. यामुळे पर्यावरण आणि पिकांच्या डेटाचे विश्लेषण करून पिकांचे रोग आणि कीटकांचा हल्ला अचूकपणे ओळखण्यास मदत होते.
गुगलच्या या प्रकल्पांचे उद्दीष्ट्य आणि परिणाम:
गुगलच्या कृषी ए.आय. प्रकल्पांचे मुख्य उद्दीष्ट्य खालीलप्रमाणे आहे:
- शेतीत उत्पादन वाढवणे आणि शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवणे: चांगल्या पीक व्यवस्थापनासाठी, संसाधनांच्या योग्य वापरासाठी आणि काढणीच्या अंदाजासाठी डेटा-आधारित माहिती आणि साधने पुरवणे.
- हवामान बदलांशी जुळवून घेण्याची क्षमता वाढवणे: माहितीपूर्ण निर्णयांमुळे शेतकऱ्यांना हवामान बदलांच्या आव्हानांना तोंड देण्यास मदत करणे.
- शाश्वत शेती पद्धतींना प्रोत्साहन: संसाधनांचा (पाणी, खते) योग्य वापर करणे, रोगांचे लवकर निदान करणे आणि वाया जाणारे उत्पादन कमी करणे.
- अन्नसुरक्षा सुधारणे: जास्त उत्पादन आणि अन्न उत्पादनात कार्यक्षमता आणणे.
- डिजिटल दरी कमी करणे: अत्याधुनिक ए.आय. तंत्रज्ञान लहान शेतकऱ्यांसाठी (विशेषतः भारतात) सोपे आणि उपयुक्त बनवणे.
- नवीनतेला प्रोत्साहन: मुक्त-स्रोत ए.पी.आय. पुरवून आणि स्टार्टअप्स तसेच संशोधकांशी सहकार्य करून कृषी-तंत्रज्ञान क्षेत्रात नवीन उपाययोजनांना चालना देणे.
लहान शेतकऱ्यांमध्ये उत्पन्न आणि जमिनीच्या लहान तुकड्यांसारख्या कारणांमुळे तंत्रज्ञानाचा व्यापक स्वीकार करणे हे एक आव्हान असले तरी, गुगलचे उपक्रम वापरकर्त्यांसाठी सोपी साधने पुरवून आणि स्थानिक भागीदारांसोबत काम करून या समस्यांचे निराकरण करण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
