India Kabul Embassy reopening 2025:भारताने अफगाणिस्तानसोबतचे आपले जुने आणि ऐतिहासिक संबंध पुन्हा प्रस्थापित करण्याच्या दिशेने मोठे पाऊल टाकले आहे. परराष्ट्र व्यवहार मंत्री डॉ. एस. जयशंकर यांनी अफगाणिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री अमीर खान मुत्ताकी यांच्यासोबतच्या द्विपक्षीय बैठकीनंतर, काबूल येथील सध्याच्या ‘तांत्रिक मिशन’ला (Technical Mission) पूर्ण भारतीय दूतावासाचा (Full-fledged Embassy) दर्जा देण्याची घोषणा केली. ऑगस्ट २०२१ मध्ये तालिबानने सत्ता ताब्यात घेतल्यावर भारताने काबूलमधील आपला दूतावास बंद केला होता. चार वर्षांनंतर हा निर्णय संबंध सामान्य करण्याच्या दिशेने निर्णायक मानला जात आहे.
राजकीय आणि राजनैतिक महत्त्व
१. संबंधांना नवसंजीवनी: २०२१ मध्ये तालिबान सत्तेत आल्यानंतर भारताने काबूलमधील आपले दूतावास बंद केले होते, पण जून २०२२ मध्ये मानवतावादी मदत (Humanitarian Aid) आणि व्यापार सुविधा पुरवण्यासाठी एक लहान ‘तांत्रिक टीम’ दूतावासात पुन्हा पाठवली होती. आता या तांत्रिक मिशनला पूर्ण दूतावासाचा दर्जा मिळाल्याने अफगाणिस्तानसोबतचे राजकीय आणि राजनैतिक संबंध अधिक वाढतील.
२. तालिबानसोबतचे पहिले थेट उच्च-स्तरीय संबंध: तालिबान सत्तेत आल्यानंतर, अमीर खान मुत्ताकी यांचा हा भारताचा पहिला उच्च-स्तरीय दौरा होता. या भेटीदरम्यान दूतावास पूर्ण क्षमतेने सुरू करण्याची घोषणा करणे, हे दोन्ही देशांमधील संबंधांना पुढे नेण्यासाठी एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. जयशंकर यांनी या भेटीचे स्वागत करताना, “हा दौरा दोन्ही देशांमधील संबंध अधिक दृढ करण्यासाठी आणि चिरस्थायी मैत्री निश्चित करण्यासाठी महत्त्वाचा आहे,” असे स्पष्ट केले.
३. सार्वभौमत्वाला पाठिंबा: या भेटीदरम्यान, परराष्ट्र मंत्री जयशंकर यांनी अफगाणिस्तानच्या सार्वभौमत्व, प्रादेशिक अखंडता आणि स्वातंत्र्याप्रती भारताची पूर्ण वचनबद्धता व्यक्त केली. २०२१ नंतर भारताने अफगाणिस्तानच्या सार्वभौमत्वाला पूर्णपणे पाठिंबा देण्याची ही पहिलीच वेळ आहे.
भारताचे काबूल मिशन: उद्देश आणि उद्दिष्ट्ये
काबूलमध्ये दूतावास पुन्हा पूर्ण क्षमतेने सुरू करण्यामागे भारताचे अनेक सुरक्षात्मक, आर्थिक आणि मानवतावादी उद्देश आहेत:
१. दहशतवादविरोधी समन्वय (Security Concerns):
डॉ. एस. जयशंकर यांनी सीमापार दहशतवादाच्या धोक्यावर चिंता व्यक्त केली आणि दहशतवादाच्या सर्व प्रकारांशी मुकाबला करण्यासाठी दोन्ही राष्ट्रांनी एकत्र काम करण्याचे आवाहन केले. अफगाणिस्तानने पहलागाम दहशतवादी हल्ल्यानंतर भारताला दर्शवलेल्या एकजुटीबद्दल त्यांनी कौतुक केले. या निर्णयामुळे पाकिस्तान-आधारित दहशतवादी गटांच्या कारवायांवर लक्ष ठेवणे आणि प्रादेशिक सुरक्षेबाबत तालिबानसोबत समन्वय साधणे भारताला शक्य होईल.
२. विकास आणि मानवतावादी मदत (Development & Aid):
भारत अफगाणिस्तानच्या लोकांचा शेजारी आणि हितचिंतक म्हणून त्यांच्या विकास आणि प्रगतीमध्ये रस घेत आहे. भारताने आरोग्य, नैसर्गिक आपत्ती आणि अन्न सहाय्यता यांसारख्या विविध क्षेत्रांत मदत केली आहे.
- नवीन प्रकल्प: भारताने आरोग्य क्षेत्रात सहा नवीन प्रकल्पांची घोषणा केली आहे, ज्यात काबूलमधील इंदिरा गांधी बाल आरोग्य संस्थेतील हीटिंग सिस्टीम बदलणे, थॅलेसेमिया केंद्र, ३० खाटांचे रुग्णालय आणि कर्करोग उपचार केंद्र (Oncology Centre) यांचा समावेश आहे.
- वैद्यकीय मदत: भारताने २० रुग्णवाहिका आणि एमआरआय व सीटी स्कॅन मशीन देण्याची घोषणा केली आहे.
- आपत्ती मदत: नुकत्याच झालेल्या भूकंपामुळे बाधित झालेल्या भागांमध्ये घरांच्या पुनर्बांधणीत मदत करण्याची इच्छा भारताने व्यक्त केली आहे.
३. आर्थिक आणि प्रादेशिक हितसंबंध (Economic & Regional Interests):
- व्यापार आणि कनेक्टिव्हिटी: दोन्ही देशांमध्ये व्यापार आणि वाणिज्य वाढवण्यावर भर देण्यात आला आहे. नवी दिल्ली आणि काबूल दरम्यान अतिरिक्त विमानांचे उड्डाण सुरू झाल्यामुळे कनेक्टिव्हिटी वाढेल.
- खाण क्षेत्रात गुंतवणूक: अफगाणिस्तानचे परराष्ट्र मंत्री मुत्ताकी यांनी भारतीय कंपन्यांना अफगाणिस्तानच्या खाण क्षेत्रात (Mining Sector) गुंतवणूक करण्याचे आमंत्रण दिले, ज्यामुळे भारत आणि अफगाणिस्तानमधील आर्थिक संबंधांना चालना मिळू शकते.
- मध्य आशियाई प्रवेशद्वार: अफगाणिस्तान हे मध्य आशियाचे प्रवेशद्वार असल्याने, काबूलमधील राजनैतिक उपस्थिती भारताला चाबहार बंदरासारख्या (Chabahar Port) महत्त्वाच्या प्रकल्पांना कार्यान्वित करण्यात आणि मध्य आशियाई देशांपर्यंत पोहोचण्यास मदत करेल.
India Kabul Embassy reopening 2025 :पाकिस्तानसाठी ‘मोठा संदेश’
काबूलमध्ये दूतावास पूर्ण क्षमतेने सुरू करण्याचा भारताचा निर्णय पाकिस्तानसाठी एक स्पष्ट आणि मोठा संदेश आहे. अलीकडच्या काळात तालिबान आणि पाकिस्तानचे संबंध तणावपूर्ण झाले आहेत, विशेषतः सीमापार दहशतवाद आणि अफगाण निर्वासितांच्या मुद्द्यांवरून.
- ज्या दिवशी ही घोषणा झाली, त्याच सुमारास अफगाणिस्तानने पाकिस्तानवर हवाई क्षेत्र उल्लंघन आणि सामान्य नागरिकांवर बॉम्बफेक केल्याचा आरोप केला होता.
- भारताच्या भेटीदरम्यान, मुत्ताकी यांनी अप्रत्यक्षपणे पाकिस्तानला इशारा देत सांगितले की, “अशा समस्या बळाचा वापर करून सोडवता येत नाहीत. शांतता आणि समृद्धी सर्वांसाठी चांगली आहे.”
विश्लेषकांच्या मते, तालिबान आणि पाकिस्तान यांच्यातील हा तणाव भारतासाठी राजकीय संधी निर्माण करत आहे, ज्याचा फायदा घेऊन भारत आपले प्रादेशिक आणि सामरिक हितसंबंध मजबूत करत आहे.
हा निर्णय तालिबान राजवटीला औपचारिक मान्यता देत नसला तरी, याने भारताच्या अफगाणिस्तान धोरणात निर्णायक बदल घडवून आणला आहे, जो काबूलसोबतचे आपले द्विपक्षीय आणि विकासात्मक सहकार्य पूर्णपणे पुन्हा सुरू करण्यावर लक्ष केंद्रित करतो.
Leave a Reply