Indian post भारतीय पोस्ट कार्यालय बदलत्या काळानुसार आपली सेवा बदलत असुन अधिक लोकाभिमुख होत आहे पाच दशकांहून अधिक काळ, नोंदणीकृत पोस्ट सेवा नोकरीची पत्रे, कायदेशीर सूचना आणि सरकारी संप्रेषणांसह महत्त्वाची कागदपत्रे वितरीत करण्यासाठी एक विश्वासार्ह, परवडणारी आणि विश्वसनीय पद्धत आता बंद करुन पुढचे पाऊल टाकत आहे.1 सप्टेंबर 2025 पासून, भारतीय टपाल विभाग आपली नोंदणीकृत पोस्ट (Registered Post) सेवा अधिकृतपणे बंद करणार आहे. कामकाजाचे आधुनिकीकरण करण्याच्या उद्देशाने, स्पीड पोस्ट (Speed Post) सोबत विलीनीकरण करण्याच्या धोरणात्मक निर्णयाचा हा भाग आहे.
1 सप्टेंबरपासून नोंदणीकृत पोस्ट सेवेचे स्पीड पोस्टमध्ये विलीनीकरण
टपाल विभागाचे सचिव आणि महासंचालक यांनी सर्व विभाग,न्यायालये,संस्था आणि वापरकर्त्यांना 1 सप्टेंबरपर्यंत नोंदणीकृत पोस्ट सेवेतून नवीन प्रणालीकडे वळण्याचे निर्देश दिले आहेत. त्यानुसार 31 ऑगस्टपर्यंत, दोन्ही सेवा नेहमीप्रमाणे कार्यरत राहतील.त्यानंतर 1 सप्टेंबरपासून आपले डाक पाठवणाऱ्यांना त्यांची पार्सल स्पीड पोस्ट म्हणूनच पाठवावी लागतील, ज्यामुळे नोंदणीकृत पोस्टच्या युगाचा अंत होईल. तथापि, विलीनीकृत सेवेसाठी अंतिम किंमत अजूनही निश्चित केली जात आहे.सर्व सेवांचे अवलोकन करुन सध्याच्या दरात त्यांचे समायोजन करुन सेवेचे दर ठरविले जातील असे विभागाकडुन सांगण्यात आले.
NDTV च्या वृत्तांकनानुसार, 2011-12 मध्ये 244.4 दशलक्ष नोंदणीकृत वस्तू होत्या, ज्या 2019-20 मध्ये 184.6 दशलक्ष पर्यंत 25 टक्के घटल्याचे अधिकाऱ्यांनी नमूद केल्यानंतर हा बदल करण्यात येत आहे.त्या साठी विभागाने आवश्यक सुधारणा करण्यासाठी मागविलेल्या सुचना नंतर घेतलेल्या आढाव्यात ही बाब समोर आली. याचे मुख्य कारण डिजिटल तंत्रज्ञानाचा अवलंब आणि खाजगी कुरिअर आणि ई-कॉमर्स लॉजिस्टिक्सकडून आलेली स्पर्धा आहे. 1986 पासून कार्यरत असलेल्या स्पीड पोस्टसोबतच्या या धोरणात्मक विलीनीकरणाचा उद्देश ट्रॅकिंगची अचूकता, वितरणाचा वेग आणि कामकाजाची कार्यक्षमता वाढवणे आहे.स्पीड पोस्ट नोंदणीकृत पोस्टपेक्षा अधिक महाग असल्याने, या बदलामुळे परवडण्यायोग्यतेबद्दल चिंता वाढली आहे. यावर विविध संघटना आपली प्रतिक्रिया देऊ शकतात.
नोंदणीकृत पोस्ट सेवेचे सुरुवातीचे शुल्क 25.96 रुपये होते, आणि प्रत्येक 20 ग्रॅमसाठी अतिरिक्त 5 रुपये शुल्क लागत असे. या तुलनेत, स्पीड पोस्ट 50 ग्रॅमपर्यंतच्या पार्सलसाठी 41 रुपयांपासून सुरू होते, जे सुमारे 20–25% अधिक महाग आहे. या किंमतीतील फरकामुळे ग्रामीण भारतातील लोक, विशेषतः छोटे व्यापारी, शेतकरी आणि सर्वसामान्य माणसे, जे परवडणाऱ्या संप्रेषणासाठी नोंदणीकृत पोस्ट सेवेवर अवलंबून होते, त्यांच्यावर परिणाम होऊ शकतो. अधिकाऱ्यांनुसार, डिजिटल युगात वापरकर्त्यांच्या बदलत्या मागण्या पूर्ण करण्यासाठी हा बदल आवश्यक आहे.नवीन “Value‑Added Speed Post” ची प्रूफ‑ऑफ़‑डिलिव्हरी फी ₹10–₹15 पर्यंत (निर्दिष्ट फॉरम सेट करण्याची प्रक्रिया मुदतपूर्व जाहीर केली जाईल) असे विभागाकडुन सांगितले आहे.
हे पण वाचा:- 8th Pay Commission:सरकारकडून सल्लामसलत पूर्ण, प्रतीक्षा संपणार, अधिसूचना देण्याच्या मार्गावर सरकार”
वंदे भारत स्लीपर ट्रेन लवकरच धावणार; समोर आली पहिली चित्रे
Indian post :बदलामुळे काय होणार बदल?
- रजिस्टर्ड पोस्ट लेबल बंद – रजिस्टर्ड AD, POA (प्रूफ ऑफ अड्ड्रेस) आणि इतर संज्ञा इतिहासात जातील. एक संरचनात्मक प्रक्रिया पोस्ट करिता बंद होईल.
- सर्व मेल स्पीड पोस्ट म्हणून पाठवली जाईल, ज्यात ट्रॅकिंग व प्रूफ ऑफ डिलीव्हरीचा पर्याय ‘वॅल्यू‑ऍडेड सेवे’ म्हणून उपलब्ध होईल.
- डिस्क्रिनेशन शुल्कात वाढ – स्पीड पोस्टची सुरुवातीची फी ₹४१ (५० ग्रॅम पर्यंत) (रजिस्टर्ड पोस्टची सुरुवातीची फी ₹२५.९६ होती), म्हणजे साधारण २०‑२५% अधिक असणार आहे.
नोंदणीकृत पोस्ट सेवा बंद होणे एका युगाचा अंत
टपाल विभागाने स्पीड पोस्टमध्ये नोंदणीकृत पोस्ट सेवेची ट्रॅकिंग आणि पावती यांसारखी प्रमुख वैशिष्ट्ये कायम ठेवली जातील असे आश्वासन दिले असले तरी, वापरकर्त्यांमध्ये चर्चा सुरूच आहे, कारण त्यांच्यासाठी, विशेषतः ग्रामीण समुदायांसाठी, नोंदणीकृत पोस्ट विश्वासार्हतेचे प्रतीक होते.
कायदेशीर मान्यताप्राप्त कागदपत्रे परवडणाऱ्या दरात पाठवण्यासाठी अनेक दशकांपासून बँका, विद्यापीठे आणि सरकारी संस्थांद्वारे नोंदणीकृत पोस्टचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला जात होता. या बदलामुळे कमी उत्पन्न गटां मधील नागरिकांसाठी २०‑२५% किंमतीतील वाढ सहन करावी लागु शकते. या मुळे नियमित वापर करणारे लघु व्यापारी, शेतकरी, विद्यार्थी, डॉक्युमेंट ट्रान्सफर करणारे वापरकर्ते व तशा संस्था यांचेवर याचा प्रभाव पडेल .त्यामुळे पोस्टाचे इतिहासात अनेक वर्ष असलेली सेवा बंद होवुन एका युगाचा अंत ठरणार आहे. ब्रिटीश सरकारने सुरू केलेली आणि १०० वर्षांपर्यंत स्थायी सेवा राहिलेली ही सुविधा स्पीड आणि ट्रॅकिंगची सुविधा नेहमी मोठ्या आकर्षणाची ठरत होती; आता ती पूर्णपणे आधुनिक स्वरूपात उपलब्ध होणार आहे.
कसे पहाल अधिकृत घोषणा: विभागीय Portal: https://www.indiapost.gov.in/ → Employee Corner / Mails Division Circulars → पत्रिका क्रमांक Mail‑30/5/2025‑D‑DoP (02.07.2025) की प्रविष्ट म्हणजे PDF दाखवली जाईल.
Postal Divisional Office: District Mail Offices, Circle IT Cell कडे email द्वारे विनंती करा.
