हवाई दल प्रमुख (Air Chief Marshal) एअर चीफ मार्शल ए. पी. सिंह यांनी ‘ऑपरेशन सिंदूर’ (Operation Sindoor) संदर्भात एक महत्त्वपूर्ण आणि तपशीलवार माहिती दिली आहे. या कारवाईत पाकिस्तानचे मोठे नुकसान झाल्याचे त्यांनी ठोसपणे सांगितले, तर भारताच्या नुकसानीवरील पाकिस्तानचे दावे त्यांनी ‘मनोहर कहाण्या’ (Manohar Kahaniya) म्हणून उपहासाने फेटाळून लावले. हवाई दल प्रमुखांनी असेही सांगितले की, या भारतीय कारवाईत पाकिस्तानमधील मोठ्या संख्येने लष्करी प्रतिष्ठानांचे नुकसान झाले आहे. यामध्ये तीन ठिकाणचे हँगर, किमान चार ठिकाणचे रडार, दोन ठिकाणची कमांड अँड कंट्रोल सेंटर्स आणि दोन हवाई तळांवरील धावपट्ट्या (runways) यांचा समावेश आहे.
वार्षिक हवाई दल दिनाच्या काही दिवस आधी एका पत्रकार परिषदेत बोलताना एअर चीफ मार्शल सिंह यांनी ही माहिती दिली. ऑपरेशन सिंदूरनंतर पाकिस्तानमधील विविध दहशतवादी गट त्यांचे तळ खैबर पख्तूनख्वा प्रांतात हलवत असल्याच्या वृत्तावर ते म्हणाले की, हे अपेक्षितच होते, आणि भारतीय हवाई दलात त्यांच्या लपलेल्या ठिकाणांवर अत्यंत अचूक लक्ष्य साधून खोलवर हल्ला करण्याची क्षमता आहे. हवाई दलाची युद्धक्षमता वाढवण्यासाठी ‘रोडमॅप २०४७’ अंतर्गत योजना अंतिम करण्यात आली आहे, आणि पुढील दोन दशकांत हवाई सामर्थ्य वाढवण्यासाठी दरवर्षी ३५ ते ४० नवीन विमाने, ज्यात लढाऊ विमानांचा समावेश आहे, लागतील, असे सिंह म्हणाले.
प्रश्नांना उत्तर देताना, त्यांनी गुप्तचर अहवाल आणि इलेक्ट्रॉनिक पाळत ठेवून गोळा केलेल्या पुराव्यांचा हवाला देत ‘ऑपरेशन सिंदूर’ दरम्यान पाकिस्तानचे झालेले नुकसान तपशीलवार सांगितले. ते म्हणाले, “आम्हाला गुप्तचर अहवालातून मिळालेल्या माहितीनुसार, या हल्ल्यांमुळे किमान चार ठिकाणचे रडार, दोन ठिकाणचे कमांड अँड कंट्रोल सेंटर्स, दोन ठिकाणच्या धावपट्ट्या आणि त्यांच्या तीन वेगवेगळ्या तळांवरील तीन हँगरचे (विमान ठेवण्याची जागा) नुकसान झाले आहे.”
हँगरमध्ये तसेच टार्माकवर (विमान उभे करण्याची जागा) एका C-130 श्रेणीच्या विमानाचे, एका AEW&C (Airborne Early Warning and Control) श्रेणीच्या विमानाचे आणि किमान चार ते पाच लढाऊ विमानांचे (बहुधा F-16) जमिनीवर नुकसान झाल्याचे संकेत मिळाले आहेत, असेही ते म्हणाले.
हवेत झालेल्या हल्ल्यांचा तपशील देताना हवाई दल प्रमुखांनी सांगितले की, ३०० किलोमीटरपेक्षा अधिक पल्ल्याच्या एका लांब पल्ल्याच्या हल्ल्यात एका AEW&C किंवा SigNit (Signals intelligence) विमानाला लक्ष्य केले गेले. तसेच, F-16 आणि JF-17 श्रेणीतील पाच हाय-टेक लढाऊ विमानांनाही लक्ष्य केल्याचे स्पष्ट पुरावे भारतीय हवाई दलाकडे आहेत. “आमची प्रणाली हेच सांगते,” असे त्यांनी नमूद केले.
ऑपरेशन सिंदूर पाकिस्तानचे लक्षणीय नुकसान: ठोस पुरावे सादर
पहलगाम येथील दहशतवादी हल्ल्याला प्रत्युत्तर म्हणून भारताने 7 मे रोजी सुरू केलेल्या या चार दिवसीय ‘ऑपरेशन सिंदूर’मध्ये पाकिस्तानच्या लष्करी पायाभूत सुविधांवर जोरदार प्रहार करण्यात आला. गुप्तचर अहवाल आणि इलेक्ट्रॉनिक पाळत ठेवून गोळा केलेल्या पुराव्यांचा हवाला देत सिंह यांनी नुकसानीचा तपशील दिला:
- विमान आणि हवाई मालमत्ता:
- हवेत झालेल्या हल्ल्यांमध्ये F-16 आणि JF-17 श्रेणीतील पाच हाय-टेक लढाऊ विमानांसह एक लांब पल्ल्याचे AEW&C (Airborne Early Warning and Control) किंवा SigNit विमान लक्ष्य करण्यात आले.
- जमिनीवर हँगर आणि टार्माकवर (विमान उभे करण्याची जागा) उभे असलेले एक C-130 वाहतूक विमान, एक AEW&C विमान आणि किमान चार ते पाच लढाऊ विमाने (F-16) नष्ट झाली.
- एकूण १२ ते १३ विमानांचे नुकसान झाल्याची माहिती हवाई दल प्रमुखांनी दिली.
- लष्करी तळ उद्ध्वस्त:
- तीन हँगर (विमान ठेवण्याची जागा) आणि दोन हवाई तळांवरील धावपट्ट्या (Runways) उद्ध्वस्त.
- किमान चार रडार आणि दोन कमांड अँड कंट्रोल सेंटर्स यांचे नुकसान.
‘त्यांना आनंदी राहू द्या’: पाकिस्तानच्या दाव्यावर उपहास
भारतीय विमाने पाडल्याच्या पाकिस्तानच्या दाव्यावर एअर चीफ मार्शल सिंह यांनी अत्यंत उपरोधिक प्रतिक्रिया दिली. त्यांनी पाकिस्तानच्या कथानकाला ‘मनोहर कहाण्या’ म्हणत, त्यांना त्यांची प्रतिष्ठा जपण्यासाठी त्यांच्या जनतेला काहीतरी दाखवावे लागते, असे स्पष्ट केले.
सिंह म्हणाले: “जर त्यांना वाटत असेल की त्यांनी माझे १५ जेट पाडले, तर त्यांना ते विचारू द्या. मला आशा आहे की त्यांचा त्यावर विश्वास बसेल, आणि ते पुन्हा लढायला येतील तेव्हा माझ्या विमानांच्या यादीत १५ विमाने कमी धरतील.”
पाकिस्तान एकही छायाचित्र दाखवू शकला नाही, तर भारताने त्यांच्या ठिकाणांचे अनेक फोटो दाखवले आहेत. त्यामुळे त्यांच्या दाव्यांमध्ये तथ्य नसल्याचे सिंह यांनी ठामपणे सांगितले.
भविष्याची तयारी: रोडमॅप २०४७ आणि खरेदी योजना
हवाई दलाची युद्धक्षमता वाढवण्यासाठी ‘रोडमॅप २०४७’ अंतर्गत योजना अंतिम करण्यात आली आहे.
- विमानांची आवश्यकता: पुढील दोन दशकांत हवाई सामर्थ्य वाढवण्यासाठी दरवर्षी ३५ ते ४० नवीन विमाने, ज्यात लढाऊ विमानांचा समावेश आहे, लागतील.
- ११४ MRFA योजना: ११४ मल्टी-रोल फायटर एअरक्राफ्ट (MRFA) खरेदी करण्याच्या महत्त्वाकांक्षी योजनेवरही चर्चा झाली. राफेल लढाऊ विमान हा देखील एक पर्याय असून, तो आत्मसात करण्यास सोपा असल्याचे त्यांनी सांगितले.
- S-400 क्षेपणास्त्र प्रणाली: ‘ऑपरेशन सिंदूर’मध्ये प्रभावी ठरलेल्या S-400 पृष्ठभागावरून हवेत मारा करणाऱ्या क्षेपणास्त्र प्रणालीचे अतिरिक्त संच खरेदी करण्यास हवाई दल उत्सुक आहे.
- स्वदेशी हवाई संरक्षण: भारताच्या महत्त्वाच्या प्रतिष्ठानांचे संरक्षण करण्यासाठी ‘सुदर्शन चक्र’ हवाई संरक्षण प्रणालीवर तिन्ही सैन्य दलांनी काम सुरू केले आहे.
एअर चीफ मार्शल सिंह यांनी ‘ऑपरेशन सिंदूर’ संदर्भात जगाला एक संदेश दिला: “कोणत्याही संघर्षाची सुरुवात कशी करावी आणि तो लवकरात लवकर कसा समाप्त करावा, याबद्दल भारताकडून जगाने शिकले पाहिजे.”
भारतीय हवाई दलाच्या ११४ मल्टी-रोल फायटर एअरक्राफ्ट (MRFA) खरेदी करण्याच्या महत्त्वाकांक्षी योजनेवर बोलताना सिंह म्हणाले की, राफेल लढाऊ विमान हा देखील पर्यायांपैकी एक आहे. MMRCA (Medium Multi-Role Combat Aircraft) कार्यक्रमाच्या मूल्यांकनादरम्यान हे विमान सर्वात योग्य ठरले होते. “आता ते राफेल असो वा दुसरे काही, त्याने खरोखर फरक पडत नाही, पण होय, राफेलला आत्मसात करणे सोपे आहे,” असे ते म्हणाले.
या प्रकल्पासाठी १२ वर्षांपूर्वी संरक्षण मंत्रालयाने प्राथमिक काम पूर्ण केले होते, पण तो प्रकल्प पुढे सरकला नाही. एप्रिल २०१९ मध्ये, हवाई दलाने १८ अब्ज डॉलर्सच्या अंदाजित खर्चात ११४ MRFA विमाने खरेदी करण्यासाठी RFI (Request for Information) किंवा प्राथमिक निविदा जारी केली होती. अलीकडच्या वर्षांमधील जगातील सर्वात मोठ्या लष्करी खरेदी कार्यक्रमांपैकी हा एक होता, आणि आता सरकार MRFA प्रकल्पाला गती देण्याचा विचार करत आहे.
हवाई दल प्रमुखांनी S-400 पृष्ठभागावरून हवेत मारा करणाऱ्या क्षेपणास्त्र प्रणालीचे अतिरिक्त संच खरेदी करण्यामध्ये हवाई दलाला रस असल्याचे संकेतही दिले. ‘ऑपरेशन सिंदूर’ दरम्यान ही क्षेपणास्त्र प्रणाली खूप प्रभावी सिद्ध झाली होती. “अर्थातच, ती चांगली सिद्ध झाली आहे. त्यामुळे अशा आणखी (प्रणालींची) गरज आहे; तुम्ही कितीही संख्या खरेदी करू शकता याला मर्यादा नाही. तरीही, आम्ही आणखी खरेदी करणार की नाही आणि किती, याबद्दल मी मौन बाळगत आहे,” असे ते म्हणाले.
“ती एक चांगली शस्त्र प्रणाली सिद्ध झाली आहे. आमच्याकडे स्वतःची प्रणाली देखील विकसित होत आहे. त्यामुळे आम्ही त्याबद्दल निर्णय घेऊ,” असे त्यांनी स्पष्ट केले.
एका प्रश्नाला उत्तर देताना हवाई दल प्रमुख म्हणाले की, ‘सुदर्शन चक्र‘ हवाई संरक्षण प्रणालीवर तिन्ही सैन्य दलांनी काम सुरू केले आहे. भारताच्या महत्त्वाच्या लष्करी आणि नागरी प्रतिष्ठानांचे संरक्षण करण्यासाठी आणि कोणत्याही शत्रूच्या धोक्याला निर्णायक प्रत्युत्तर देण्यासाठी स्वदेशी हवाई संरक्षण प्रणाली विकसित करण्याची ही योजना पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी १५ ऑगस्ट रोजी जाहीर केली होती.
‘ऑपरेशन सिंदूर’बद्दल सिंह यांनी असेही सांगितले की, कोणत्याही संघर्षाची सुरुवात कशी करावी आणि तो लवकरात लवकर कसा समाप्त करावा, याबद्दल भारताकडून जगाने शिकले पाहिजे.
Leave a Reply