प्राथमिक शिक्षक अंगणवाडीतील बालकांचे पायाभूत शिक्षण अधिक सक्षम आणि दर्जेदार व्हावे, या उद्देशाने राज्य शासनाने एक महत्त्वाचे शैक्षणिक धोरण जाहीर केले आहे. या नव्या धोरणानुसार जिल्हा परिषदेच्या प्राथमिक शाळांमधील शिक्षकांना आठवड्यातून किमान एक दिवस त्यांच्या शाळेपासून एक किलोमीटरच्या परिसरातील अंगणवाडीत जाऊन अध्यापन करावे लागणार आहे. या निर्णयामुळे पूर्वप्राथमिक आणि प्राथमिक शिक्षण यांच्यातील समन्वय वाढून मुलांचा शैक्षणिक पाया अधिक मजबूत होणार आहे.
शासनाच्या या निर्णयामुळे प्राथमिक शिक्षकांना अंगणवाडीत शिकवताना मुलांच्या शैक्षणिक विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावता येईल.
आणखी एक महत्त्वाचा उद्देश म्हणजे प्राथमिक शिक्षकांना अंगणवाडीत शिकवण्याचा अनुभव मिळवून त्यांच्या अध्यापन कौशल्यात सुधारणा करणे.
याचाच अर्थ प्राथमिक शिक्षकांचा अनुभव आणि ज्ञान बालकांच्या गुणवत्तामध्ये थेट योगदान देईल.
अंगणवाडीतील शिक्षणामुळे प्राथमिक शिक्षकांना अधिक प्रभावीपणे संवाद साधता येईल.
या अभ्यासक्रमाच्या माध्यमातून प्राथमिक शिक्षकांना बालकांचे शिक्षण अधिक प्रभावीपणे राबवता येईल.
या सर्व गोष्टींमुळे प्राथमिक शिक्षकांच्या जबाबदारीत वाढ होईल.
त्यामुळे शिक्षणाच्या क्षेत्रातील प्राथमिक शिक्षकांची महत्त्वाची भूमिका अधिक मजबूत होईल.
अंगणवाडीत प्राथमिक शिक्षकांचे योगदान लहान वयातच मुलांच्या शिक्षणासाठी अत्यंत महत्वपूर्ण आहे.
राज्यातील अंगणवाड्या या केवळ पोषण आणि आरोग्यापुरत्या मर्यादित न राहता, बालशिक्षणाचा एक महत्त्वाचा टप्पा बनाव्यात, हा या धोरणामागचा मुख्य हेतू आहे. लहान वयातच मुलांमध्ये शिकण्याची गोडी निर्माण व्हावी, भाषा, संख्या, चित्रकला, खेळ आणि सामाजिक सवयी विकसित व्हाव्यात, यासाठी अंगणवाडी शिक्षण अधिक परिणामकारक करण्याचा शासनाचा प्रयत्न आहे.
अंगणवाडी व प्राथमिक शिक्षणाचा समन्वय
अंगणवाडी सेविकांच्या प्रशिक्षित करण्यासोबतच प्राथमिक शिक्षकांचे मार्गदर्शन देखील आवश्यक आहे.
या उपक्रमामुळे प्राथमिक शिक्षकांना आणि सेविकांना एकत्रितपणे काम करण्याची संधी मिळणार आहे.
यामुळे प्राथमिक शिक्षकांच्या कार्यक्षमता वाढेल आणि मुलांचे शिक्षण अधिक प्रभावी होईल.
नवीन शैक्षणिक धोरणानुसार अंगणवाडी (पूर्व प्राथमिक) आणि इयत्ता पहिली या दोन्ही स्तरांना एका शैक्षणिक प्रवाहात आणण्यावर भर देण्यात आला आहे. यामुळे मुलांना अंगणवाडीतून थेट शाळेत जाताना होणारा ताण कमी होणार असून, शिक्षणाची सलगता टिकून राहणार आहे. अंगणवाडीतील मुलांना प्राथमिक शिक्षणाची ओळख आधीच मिळाल्यामुळे पहिल्या वर्गात प्रवेश घेतल्यानंतर त्यांना शिकण्यात अडचणी येणार नाहीत.
या उद्देशाने विद्या प्राधिकरणाच्या सहकार्याने अंगणवाडीतील मुलांसाठी विशेष अभ्यासक्रम तयार करण्यात आला आहे. हा अभ्यासक्रम बालकांच्या वयानुसार, त्यांच्या मानसिक क्षमतेनुसार आणि खेळातून शिकण्याच्या पद्धतीवर आधारित आहे. हा अभ्यासक्रम प्रभावीपणे राबविण्यासाठी प्राथमिक शिक्षकांचे मार्गदर्शन आणि सहभाग अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे.
प्राथमिक शिक्षकांची नवी जबाबदारी
या धोरणानुसार जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळेतील शिक्षकांना आठवड्यातून एक दिवस अंगणवाडीत जाऊन अध्यापन करावे लागणार आहे. संबंधित शिक्षकांना त्यांच्या शाळेच्या एक किलोमीटर परिसरातील अंगणवाडीची जबाबदारी देण्यात येणार आहे. शिक्षक अंगणवाडीत जाऊन मुलांना थेट शिकवतील, तसेच अंगणवाडी सेविकांना शैक्षणिक बाबींमध्ये मार्गदर्शन करतील.
यामुळे प्राथमिक शिक्षकांचा अनुभव आणि अध्यापन कौशल्य अंगणवाडी शिक्षणात उपयोगात येणार आहे. अक्षरओळख, संख्या ओळख, गोष्टी, गाणी, चित्रकला, खेळ यांसारख्या उपक्रमांमधून मुलांचा बौद्धिक आणि भावनिक विकास साधला जाणार आहे. लहान वयातच योग्य पद्धतीने शिक्षण मिळाल्यास पुढील शैक्षणिक प्रवास अधिक सोपा होतो, हे लक्षात घेऊन हा उपक्रम राबविला जात आहे.
अंगणवाडी सेविकांना शिक्षिकेचा दर्जा
या नव्या धोरणातील आणखी एक महत्त्वाचा निर्णय म्हणजे अंगणवाडी सेविकांना शिक्षिकेचा दर्जा देणे. आजपर्यंत अंगणवाडी सेविकांची ओळख मुख्यतः पोषण आणि संगोपनापुरती मर्यादित होती. मात्र आता त्यांची भूमिका शिक्षण व्यवस्थेतील एक महत्त्वाचा घटक म्हणून मान्य करण्यात येणार आहे.
अंगणवाडी सेविका आणि प्राथमिक शिक्षकांना बालशिक्षणाचे विशेष प्रशिक्षण दिले जाणार आहे. या प्रशिक्षणामध्ये बाल मानसशास्त्र, अध्यापनाच्या आधुनिक पद्धती, खेळातून शिक्षण, मुलांशी संवाद साधण्याच्या तंत्रांचा समावेश असेल. त्यामुळे अंगणवाडी सेविकांचा आत्मविश्वास वाढणार असून त्यांची शैक्षणिक क्षमता अधिक विकसित होणार आहे.
मुलांसाठी होणारे फायदे
या उपक्रमाचा सर्वात मोठा फायदा अंगणवाडीतील मुलांना होणार आहे. लहान वयातच मुलांना शाळेचे वातावरण, शिक्षक, शैक्षणिक उपक्रम यांची ओळख होईल. त्यामुळे शाळेत प्रवेश घेतल्यानंतर त्यांना भीती किंवा दडपण जाणवणार नाही. मुलांची भाषा कौशल्ये, विचारशक्ती, स्मरणशक्ती आणि सामाजिक कौशल्ये अधिक विकसित होतील.
अंगणवाडीतील मुलांना शालेय विविध कार्यक्रमांमध्ये सहभागी करून घेण्यात येणार आहे. सण, उपक्रम, खेळ, सांस्कृतिक कार्यक्रम यामधून मुलांचा सर्वांगीण विकास साधण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे. बालशिक्षण आणि संगोपन या दोन्ही बाबींवर समान भर देण्यात येणार आहे.
पटसंख्या वाढीसही मदत
या धोरणामुळे प्राथमिक शाळांमधील पटसंख्या वाढण्यासही मदत होणार आहे. अंगणवाडीपासूनच मुलांचा शाळेशी संपर्क वाढल्यामुळे गळतीचे प्रमाण कमी होण्याची शक्यता आहे. पालकांमध्येही शिक्षणाबद्दल जागरूकता वाढणार असून, मुलांना नियमित शाळेत पाठविण्याकडे त्यांचा कल वाढेल.
शिक्षण व्यवस्थेसाठी सकारात्मक पाऊल
एकूणच हे नवे शैक्षणिक धोरण अंगणवाडी आणि प्राथमिक शिक्षण यांच्यातील दरी कमी करणारे ठरणार आहे. प्राथमिक शिक्षक, अंगणवाडी सेविका आणि शिक्षण विभाग यांचा समन्वय वाढून शिक्षणाची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होणार आहे. चिमुकल्यांच्या शिक्षणाचा पाया मजबूत झाल्यास त्याचा सकारात्मक परिणाम पुढील संपूर्ण शैक्षणिक प्रवासावर दिसून येईल.
शासनाचा हा निर्णय बालशिक्षणाच्या दृष्टीने एक महत्त्वाचे आणि दूरगामी परिणाम करणारे पाऊल मानले जात असून, भविष्यात राज्यातील शिक्षण व्यवस्थेला नवी दिशा देणारा ठरेल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
