supane historical par :सुपणे (जुने गावठाण) येथील पूर्वीच्या वेशीत (प्रवेशद्वार) दिमाखात उभा असलेला ऐतिहासिक पार २०२० साली १०० वर्षांचा झाला. आज १०५ वर्षे पूर्ण होऊनही, हा पार आपल्या जागी निश्चल आणि खंबीरपणे उभा आहे. या पाराच्या सावलीत, सुपणेचे थोर ऐतिहासिक व्यक्तीमत्त्व कै. बाबाजी बीन बुवाजी कदम पाटील यांची पुरातन समाधी आहे, ज्यामुळे या स्थळाला एक वेगळे आध्यात्मिक आणि ऐतिहासिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
हा पार केवळ दगडी बांधकाम नाही; तो सातारा जिल्ह्यातील सुपणे गावाच्या गेल्या एका शतकाहून अधिक काळातील जीवंत इतिहासाचा साक्षीदार आहे. गावातील अगणित ऐतिहासिक घटना, सामाजिक क्रांती, स्वातंत्र्य चळवळी, सहकार, शिक्षण, संस्कृती, क्रीडा, धार्मिक आणि राजकीय घडामोडी त्याने शांतपणे अनुभवल्या आहेत. हा शतायुषी पार आजही दिमाखात, सुस्थितीत उभा आहे, जणू काही सर्व आठवणी आपल्या हृदयात जपून त्याने काळावर मात केली आहे. केवळ त्याची उत्तर बाजू थोडीशी जीर्ण झाली आहे, एवढाच काय तो नैसर्गिक बदल.
एक शतकापूर्वीची पायाभरणी: सामाजिक एकजुटीचे प्रतीक
हा पार शके १८४२ मध्ये, म्हणजेच १९२० साली, गावातील सर्व लोकांनी एकत्रितपणे खर्च करून केवळ ₹३०० रुपये खर्चात बांधला होता. त्या काळात ३०० रुपये ही मोठी रक्कम होती, जी गावच्या एकजुटीचे आणि सामाजिक बांधिलकीचे प्रतीक दर्शवते. १९२० पासून सुरू झालेल्या या प्रवासात, या पाराला अनेक क्रांतिकारक घटनांचा साक्षीदार होण्याचा मान मिळाला. इतकेच नव्हे तर, या पाराला गावातील तसेच जिल्हा, राज्यातील सर्व क्षेत्रातील मोठमोठ्या दिग्गज नेते आणि व्यक्तींचा सहवास लाभला आहे. सुपणे गावासाठी हा खरोखरच परम भाग्याचा योग आहे.
गावातील सहकार चळवळीचा आरंभ आणि त्यानंतर विकास सोसायटीची आरंभीची वाटचाल, तिची प्रगती आणि टप्पे या पाराने पाहिले. बयाजी सावळा कदम पाटील, दादासो पाटील, कोंडीबा पाटील अशा १०० वर्षांपूर्वीचे गाव आणि तालुका-जिल्ह्याचे नेतृत्व करणाऱ्या ज्येष्ठ नेत्यांचे विचारमंथन, त्यांच्या सभा आणि निर्णय या पाराच्या साक्षीने झाले. हे सर्व नेते आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी समाजाच्या विकासासाठी, विशेषतः कृषी आणि सामाजिक उत्थानासाठी घेतलेल्या मेहनतीचा हा पार मूक गवाह आहे.
Maharashtra work hours extension: महाराष्ट्र सरकारच्या कामाचे तास वाढविण्याच्या निर्णयावरून वादंग
स्वातंत्र्य आणि संयुक्त महाराष्ट्राच्या आंदोलनातील सहभाग
हा पार केवळ गावापुरता मर्यादित नव्हता, तर त्याने राष्ट्रीय आणि प्रादेशिक महत्त्वाच्या चळवळी अनुभवल्या आहेत. १९४२ च्या ‘चले जाव’ आंदोलनाचा तो साक्षीदार आहे. राष्ट्रसेवा दल आणि क्रांतीसिंह नाना पाटील यांच्या प्रतिसरकारमध्ये स्वतःला झोकून देऊन देश स्वातंत्र्यासाठी आपल्या घरदारावर तुळशीपत्र ठेवणाऱ्या अनेक तरुण क्रांतिकारकांनी या पाराच्या जवळून आपल्या कार्याची सुरुवात केली. स्वातंत्र्य सैनिक जगन्नाथ पाटील, शंकर कोंडी पाटील, बी. के. शिंदे, यशवंत गायकवाड, शंकर माळी, ज्ञानु बाळा पाटील, जिजबा रामजी पाटील, सखाराम नारायण पाटील आणि त्यांचे सहकारी क्रांतिकारक नेते यांचा पराक्रम, क्रांतीकार्य, आणि चळवळी या पाराने जवळून पाहिल्या.
याचप्रमाणे, संयुक्त महाराष्ट्र आंदोलनात सुपणे गाव हे चळवळी, मोर्चे, सभा यांचे तालुक्यातील महत्त्वाचे केंद्र बनले होते. या सर्व ऐतिहासिक घटनांचा हा शतायुषी पार साक्षीदार आहे. क्रांतीसिंह नाना पाटील, शाहीर अमर शेख अशा संयुक्त महाराष्ट्राच्या प्रमुख शिलेदारांचा सहवास या पाराने अनुभवला, त्यांच्या तेजस्वी भाषणांचे आणि विचारांचे तरंग या पाराच्या वातावरणात आजही जाणवतात.
सहकार, शिक्षण आणि महाराष्ट्राच्या नेतृत्वाचे दर्शन
१९६०-७० च्या दशकात सहकार आणि शैक्षणिक चळवळीने खऱ्या अर्थाने जोर पकडला. याच काळात गावात पाणीपुरवठा संस्था आणि त्यानंतर शिक्षण संस्था स्थापन झाली. गावाच्या विकासाच्या या सर्व महत्त्वाच्या घडामोडींचा आणि प्रगतीचा हा पार मूक आणि खंबीर साक्षीदार आहे. गावाच्या विकासासाठी आणि महाराष्ट्राच्या उभारणीसाठी झटलेल्या अनेक थोर नेत्यांचा सहवास या पाराला लाभला. महाराष्ट्र राज्याचे शिल्पकार स्व. यशवंतराव चव्हाण, वसंतराव नाईक, बाळासाहेब देसाई, यशवंतराव मोहिते, किसन वीर, पी. डी. पाटील, आनंदराव चव्हाण अशा असंख्य दिग्गजांनी या स्थानाला भेट दिली आणि त्यांचे विचार सुपणेच्या मातीत रुजवले.
भूकंपाचे आघात झेलूनही खंबीर
१९६७ च्या विनाशकारी भूकंपाने सुपणे गावाचे पुनर्वसन करण्यात आले. गाव टप्प्याटप्प्याने सध्याच्या नवीन गावठाणात पुनर्वसित वसाहत म्हणून रूपांतरित झाले, आणि एक आदर्श गावठाण म्हणून राज्यात ख्यातकीर्त झाले. या काळाच्या ओघात जुन्या गावठाणातील लोकवस्ती कमी झाली, परंतु हा ऐतिहासिक पार आजही धीरगंभीरपणे आणि निश्चलपणे उभा आहे. त्याने काळाचे आणि निसर्गाचे अनेक तडाखे सहन केले आहेत, तरीही तो एखाद्या ध्यानस्थ साधूसारखा खंबीरपणे उभा राहिला आहे.
वारसा जतन करण्याची गरज
सुपणे गावच्या इतिहासाचा अमूल्य वारसा असणाऱ्या या पाराचे आणि गावातील इतर स्मृतिस्थळे, मंदिरे यांची जपणूक व संवर्धन होणे ही आजच्या काळाची सर्वात मोठी गरज आहे. हा वारसा केवळ दगड-मातीचा नसून तो गावाच्या आत्म्याचा आणि पूर्वजांच्या त्यागाचा प्रतीक आहे.
सुदैवाने, सुपणेचे सुज्ञ ग्रामस्थ आणि नेते या ऐतिहासिक वारशाचे महत्त्व जाणणारे आहेत. त्यांच्याकडे असा दूरदृष्टीचा दृष्टिकोन आहे, ज्यामुळे हा समृद्ध वारसा जतन करण्याचे काम गावात सुरू आहे.
सुपणेचे वैभव आणि वारसा स्थळ असणाऱ्या या शतायुषी (आज १०५ वर्षांच्या) पाराला आपण विनम्र अभिवादन करूया आणि पुढील पिढ्यांसाठी हा इतिहास जतन करण्याची जबाबदारी घेऊया.
Leave a Reply